Keuze bestaat ook binnen grenzen

"Je hebt altijd een keuze" kan een bevrijdende zin zijn.

Het kan ook een wrede zin zijn.

Niet iedereen kiest zijn gezondheid, inkomen, afkomst, verlies, zorgtaken, discriminatie, oorlog, ongeluk of de beslissingen van andere mensen. Een filosofie die vrijheid serieus neemt maar omstandigheden negeert, wordt al snel een manier om mensen verantwoordelijk te maken voor wat hen is overkomen.

Existentiële filosofie is interessanter dan die slogan. Existentialistische denkers leggen sterk de nadruk op vrijheid, verantwoordelijkheid en de manier waarop mensen betekenis geven aan hun bestaan. Maar die vrijheid betekent niet dat een mens onbegrensd is. We bevinden ons altijd al in omstandigheden die we niet zelf hebben gekozen.

Daarbinnen blijft echter vaak iets open.

Niet noodzakelijk een grote ontsnappingsroute. Soms alleen de manier waarop je een situatie benoemt, welke verplichting je wel of niet aanvaardt, naar wie je toe beweegt, welk project je voortzet of welk antwoord je geeft op wat er al is.

Dat maakt vrijheid minder spectaculair en misschien realistischer.

Vrijheid is niet hetzelfde als almacht.

Je kunt beperkt zijn en toch een keuze hebben. Je kunt keuzes hebben en toch onrechtvaardig beperkt zijn. Beide kunnen tegelijk waar zijn.

Ook "authentiek leven" betekent dan niet dat je elk verlangen moet volgen. Existentialistische ideeën over authenticiteit draaien juist om het serieus nemen van de verantwoordelijkheid voor de manier waarop je je tot je mogelijkheden, anderen en de wereld verhoudt. Dat kan soms betekenen dat je een moeilijke verplichting bewust draagt, in plaats van hem simpelweg als opgelegd lot te ervaren.

Het perspectief vraagt dus niet: waarom heb je dit niet anders gekozen?

Een eerlijkere vraag is:

Binnen wat hier niet van jou was, wat is er nu wél van jou?

Soms is het antwoord groot. Soms klein. Soms is het eerste eerlijke antwoord: vandaag nog niets.

Ook dat is informatie.

Voor onderweg: Een grens ontkent je vrijheid niet altijd. Soms laat hij pas zien waar je werkelijke speelruimte begint.